Zcash bật tăng 15%, lập đỉnh gần 10 năm; thanh lý thị trường crypto lên tới 212 triệu USD

Zcash (ZEC) đang có nhịp tăng mạnh, riêng ngày 4/9 giá bật khoảng 20%, có lúc chạm vùng đỉnh trong phiên quanh 1.023–1.051 USD. Đây là mức cao nhất của ZEC trong gần một thập kỷ. Đà tăng này cũng kích hoạt làn sóng đóng vị thế bán, kéo tổng giá trị thanh lý trên thị trường tiền mã hóa lên khoảng 212 triệu USD. Áp lực "short squeeze" thể hiện rõ trên thị trường phái sinh. Thanh lý các vị thế bán trên hợp đồng tương lai vĩnh cửu ZEC đạt khoảng 34,5–44 triệu USD trong các phiên gần đây, chiếm tỷ trọng lớn so với tổng 212 triệu USD dù ZEC không phải đồng có vốn hóa hàng đầu. Open interest của hợp đồng tương lai ZEC đã vượt 2 tỷ USD, trong đó tập trung nhiều vị thế bán. Nguồn gốc của lượng "bearish bet" này được cho là xuất phát từ tháng 5/2026, khi Zcash công bố một lỗ hổng nghiêm trọng trong Orchard shielded pool. Thông tin khiến tâm lý thị trường chao đảo, nhiều nhà giao dịch gia tăng vị thế bán, tạo trạng thái đòn bẩy lệch pha, chỉ cần giá nhích lên cũng đủ kích hoạt hiệu ứng dây chuyền. Suốt tháng 9, ZEC liên tục nằm trong nhóm tài sản có mức thanh lý theo ngày cao nhất, cho thấy thị trường phái sinh của đồng tiền này đang dùng đòn bẩy lớn hơn nhiều so với thanh khoản giao ngay. Chất xúc tác đáng chú ý nhất đến từ Grayscale. ETF giao ngay ZCSH của Grayscale ra mắt ngày 25/8/2026 và chỉ trong chưa đầy hai tuần đã thu hút hơn 400 triệu USD tài sản. Diễn biến thời điểm khá trùng khớp: ZEC bắt đầu đi lên ngay sau khi ZCSH niêm yết, rồi tăng tốc đầu tháng 9 đúng lúc quỹ vượt mốc 400 triệu USD AUM. Dòng tiền tổ chức tạo lực mua bền trên thị trường giao ngay, qua đó siết các vị thế bán đòn bẩy vốn tích tụ sau giai đoạn bi quan hậu công bố lỗ hổng. Sự cố Orchard tháng 5/2026 liên quan đến lớp riêng tư mới nhất của giao thức, làm lộ một lỗi nghiêm trọng. Dù đội ngũ đã vá, việc công bố vẫn làm suy giảm niềm tin và trở thành luận điểm cho phe bán khống. Việc ZEC trở lại vùng giá cao gần 10 năm chỉ sau khoảng 4 tháng cho thấy câu chuyện trên thị trường crypto có thể đảo chiều rất nhanh. Trong tháng 9/2026, thanh lý hợp đồng vĩnh cửu toàn thị trường thường xuyên vượt 200 triệu USD mỗi ngày, và ZEC đóng góp vượt xa "hạng cân" của mình. Về triển vọng, open interest quanh 2 tỷ USD khiến cấu trúc thị trường trở nên mong manh: nếu đảo chiều mạnh, thanh lý dây chuyền có thể xảy ra theo hướng ngược lại. Giới giao dịch đang theo dõi sát hai biến số. Thứ nhất là tốc độ dòng tiền vào ETF: nếu tăng trưởng tài sản của ZCSH chậm lại, lực mua đỡ giá cho đợt tăng của ZEC có thể suy yếu. Thứ hai là cơ cấu open interest: nếu các vị thế bán tiếp tục được xây lại ở vùng giá cao hiện nay, đợt "squeeze" kế tiếp có thể còn dữ dội hơn.