Mỹ và Nhật phối hợp mua yen khi đồng tiền rơi xuống đáy 40 năm; USD/JPY lùi về 155

Tóm tắt: Sau khi Mỹ và Nhật Bản xác nhận can thiệp phối hợp để mua yen, tỷ giá USD/JPY đã giảm mạnh từ vùng đỉnh gần 164 của tuần trước xuống quanh 155, buộc các vị thế bán khống yen phải định giá lại rủi ro bị can thiệp. Ảnh của Reuters cho thấy trong sổ tay của Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent có ghi kế hoạch mua 5–10 tỷ USD yen; quy mô này chưa được xác nhận chính thức, nhưng phía Mỹ phát tín hiệu không loại trừ khả năng tiếp tục tham gia. Can thiệp phối hợp có thể kích hoạt quá trình tháo gỡ các vị thế chênh lệch lãi suất, song không thể xóa bỏ chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật; khả năng yen giữ được đà tăng còn phụ thuộc vào lộ trình tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) và diễn biến lợi suất Mỹ. Nhật có thể dùng tài sản USD để can thiệp, trong khi công cụ repo FIMA giúp giảm nhu cầu bán trực tiếp Trái phiếu Kho bạc Mỹ, nên áp lực lên Kho bạc Mỹ không phải hệ quả tự động. Động lực về một đợt can thiệp chung Mỹ–Nhật vào yen tăng nhanh quanh ngày 3/8. Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Katsunobu Kato xác nhận Bộ Tài chính Nhật đã phối hợp với Bộ Tài chính Mỹ để mua yen. Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng lần lượt xác nhận sự tham gia của Mỹ, đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục hành động phối hợp. Sau các tuyên bố này, USD/JPY lao dốc từ mức cao nhất khoảng 40 năm gần 164 của tuần trước xuống quanh 155,20; AP ghi nhận tỷ giá trong phiên sớm ngày 3/8 ở khoảng 156,34. Điểm khác biệt lớn của chu kỳ lần này không chỉ nằm ở việc Nhật lại bán USD mua yen, mà ở chỗ Mỹ chuyển từ ủng hộ bằng lời sang phối hợp hành động. Với các nhà giao dịch đặt cược yen sẽ mất giá dài hạn, luận điểm cốt lõi vẫn chưa biến mất: lãi suất Mỹ cao hơn đáng kể so với Nhật, nắm giữ tài sản định danh bằng USD vẫn tạo ra lợi suất carry. Nhưng hồ sơ rủi ro của giao dịch đã thay đổi. Trước đây, thị trường chủ yếu cân nhắc quy mô và thời gian can thiệp đơn phương của Nhật; giờ đây phải tính thêm khả năng Mỹ tham gia, tần suất can thiệp phối hợp lặp lại, và khả năng nhà chức trách "phòng thủ" tại những vùng tỷ giá nhất định. Yen bật tăng nhanh, USD/JPY rút khỏi 164: tốc độ phục hồi của yen là tín hiệu trực diện cho thấy can thiệp phối hợp đã tác động mạnh tới kỳ vọng thị trường. Cuối tháng 7, USD tiến sát 164 yen, đẩy yen xuống mức yếu nhất khoảng 40 năm. Yen yếu giúp các doanh nghiệp xuất khẩu Nhật ghi nhận lợi nhuận ở nước ngoài cao hơn khi quy đổi sang yen, nhưng cũng làm tăng chi phí nhập khẩu năng lượng, thực phẩm và nguyên liệu, qua đó đẩy chi phí sinh hoạt và áp lực vận hành lên hộ gia đình, doanh nghiệp. Khi tỷ giá liên tục vượt các mốc từng được xem là nhạy cảm như 150 và 160, mức độ chấp nhận của giới hoạch định chính sách Nhật đối với đà mất giá rõ ràng giảm xuống. Nhật từng nhiều lần can thiệp đơn phương mua yen, nhưng tỷ giá thường chỉ hồi trong thời gian ngắn. Kịch bản quen thuộc là Bộ Tài chính ra tay, các vị thế bán khống tạm thời đóng bớt, rồi chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật lại hút dòng vốn về tài sản Mỹ. Lần này, thị trường đối diện một câu chuyện khác: Bộ Tài chính Nhật công khai dùng cụm từ "can thiệp phối hợp", còn ông Bessent nói Bộ Tài chính Mỹ sẽ tiếp tục trao đổi với Nhật và sẵn sàng tham gia hành động chung lần nữa. Can thiệp không nhất thiết đòi hỏi bơm vốn khổng lồ liên tục; chỉ riêng niềm tin rằng USD/JPY quanh 164 có thể hứng thêm một đợt can thiệp song phương đã đủ làm tăng rủi ro đuôi (tail risk) cho chiến lược bán khống yen. Tín hiệu 5–10 tỷ USD: Mỹ chuyển từ ủng hộ ngoại giao sang cân nhắc giao dịch thực. Ảnh Reuters chụp ngày 31/7 tại cuộc họp nội các ở Camp David cho thấy trên sổ tay của ông Bessent có dòng: "To Do: Buy Japanese Yen (JPY) $5–10 billion". Bức ảnh không chứng minh Mỹ rốt cuộc đã mua bao nhiêu yen; tại thời điểm ảnh được công bố, Bộ Tài chính Mỹ chưa xác nhận con số cụ thể. Điều quan trọng là nó cho thấy Washington ít nhất đã nghiêm túc cân nhắc một thương vụ mua yen quy mô đáng kể, thay vì chỉ dừng ở phát biểu. Việc hai nước sau đó xác nhận can thiệp phối hợp càng khiến chi tiết này có sức nặng hơn, và ông Bessent cũng nói Mỹ sẵn sàng lặp lại nếu cần. Can thiệp 5–10 tỷ USD có thể chưa đủ để thay đổi cán cân cung–cầu ngoại hối toàn cầu về dài hạn, nhưng đủ khiến các vị thế bán khống yen dùng đòn bẩy cao phải rà soát lại mức cắt lỗ và quy mô đặt cược. Cơ chế tác động của can thiệp không chỉ nằm ở dòng tiền chính thức đẩy tỷ giá. Khi USD/JPY giảm nhanh, nhà đầu tư vay yen để mua tài sản định danh bằng USD sẽ chịu lỗ tỷ giá. Một số tài khoản dùng đòn bẩy cao phải bổ sung ký quỹ; các giao dịch theo xu hướng và vị thế quyền chọn có thể kích hoạt lệnh dừng lỗ. Việc đóng vị thế buộc họ bán USD và mua lại yen, qua đó khuếch đại đà tăng ngắn hạn của yen. Vì vậy, nhịp rút nhanh từ vùng 164 về 155–156 nhiều khả năng phản ánh cả giao dịch chính thức lẫn làn sóng giảm đòn bẩy tập trung của các vị thế carry và theo xu hướng. Bán khống yen bắt đầu co lại, rủi ro lan sang tài sản toàn cầu. Giao dịch carry yen chưa kết thúc, nhưng xác suất đã thay đổi. Thị trường xuất hiện quan điểm "kết thúc kỷ nguyên carry trade yen", song kết luận này còn sớm. Ngày 29/7, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) giữ biên độ mục tiêu lãi suất quỹ liên bang ở 3,50%–3,75%; ngày 31/7, BOJ giữ lãi suất chính sách ngắn hạn ở 1%. Ngay cả không tính chi phí phòng hộ, lãi suất ngắn hạn của Mỹ vẫn cao hơn đáng kể, lợi thế lợi suất của việc vay yen mua tài sản USD vẫn còn. Điều thay đổi là tương quan rủi ro/lợi nhuận. Trước đây, nhiều nhà đầu tư tin can thiệp đơn phương của Nhật chỉ tạo biến động tạm thời nên sẵn sàng mở lại vị thế bán yen sau khi tỷ giá hồi. Giờ họ phải trả mức "phí rủi ro" cao hơn trước khả năng Mỹ tái nhập cuộc, tần suất can thiệp tăng, và khả năng BOJ nâng lãi suất sớm hơn. Vì thế, các vị thế bán yen có thể giảm đòn bẩy, thu hẹp quy mô hoặc mua thêm quyền chọn để phòng vệ; điều này không đồng nghĩa dòng vốn đã rời bỏ carry trade. Chừng nào chênh lệch lãi suất Mỹ–Nhật vẫn lớn, mỗi nhịp hồi của yen vẫn có thể gặp lực bán mới. Đánh giá sát hơn: can thiệp phối hợp đã nén không gian dùng đòn bẩy cho phe bán yen, nhưng chưa loại bỏ nền tảng vĩ mô của chiến lược này. Trái phiếu Kho bạc Mỹ chịu rủi ro lan tỏa, nhưng kênh truyền dẫn đã khác. Tác động toàn cầu của can thiệp yen không chỉ dừng ở ngoại hối mà còn nằm ở cách Nhật huy động USD để mua yen. Dữ liệu TIC cho thấy đến cuối tháng 5/2026, Nhật nắm khoảng 1,143 nghìn tỷ USD Trái phiếu Kho bạc Mỹ, là chủ nợ nước ngoài lớn nhất. Dù TIC có thể bị nhiễu bởi yếu tố tài khoản lưu ký và chưa phản ánh chính xác chủ sở hữu cuối cùng, quy mô nắm giữ của Nhật vẫn là chỉ dấu quan trọng để theo dõi rủi ro lan truyền. Chuỗi vận hành truyền thống là Bộ Tài chính Nhật dùng dự trữ ngoại hối bán USD mua yen. Nếu lượng tiền mặt USD không đủ, về lý thuyết chính phủ có thể bán tài sản USD, gồm cả Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Bán quy mô lớn và kéo dài có thể làm tăng nguồn cung và gây áp lực lên lợi suất dài hạn của Mỹ. Dù vậy, kịch bản này không phải tất yếu. Ông Bessent cho biết công cụ repo FIMA của Fed dành cho các ngân hàng trung ương và cơ quan tiền tệ quốc tế đã đóng vai trò trong hành động lần này. Cơ chế này cho phép các tổ chức chính thức nước ngoài tạm thời cầm cố Trái phiếu Kho bạc Mỹ lưu ký tại Fed New York để vay USD, qua đó có thanh khoản USD phục vụ can thiệp mà không cần bán thẳng trái phiếu. Ông Bessent cũng gợi ý nên mở rộng quy mô công cụ này trong tương lai. Điều đó hàm ý một mục tiêu của phối hợp Mỹ–Nhật là hỗ trợ yen nhưng tránh việc Nhật bán tập trung Kho bạc Mỹ, vốn có thể đẩy chi phí vay của Mỹ lên. Vì vậy, rủi ro với Kho bạc Mỹ cần nhìn theo hai lớp: ngắn hạn, FIMA có thể đệm áp lực bán bắt buộc; nhưng nếu quy mô can thiệp tiếp tục tăng và kéo dài, Nhật vẫn có thể tái cơ cấu tài sản USD, khiến tác động cung trên thị trường Kho bạc rõ hơn. Can thiệp thay đổi thế trận ngắn hạn; chênh lệch lãi suất quyết định xu hướng dài hạn. Bộ Tài chính có thể mua thời gian, ngân hàng trung ương mới quyết định xu hướng. Can thiệp phối hợp có thể đảo vị thế ngắn hạn, nhưng khó tự mình định hướng yen trong trung và dài hạn. BOJ đã rời dần chính sách siêu nới lỏng, nâng lãi suất chính sách lên 1%, nhưng tốc độ thắt chặt bị ràng buộc bởi điều kiện kinh tế trong nước, chi phí tài trợ của chính phủ, và ổn định thị trường trái phiếu chính phủ Nhật. Ngày 31/7, BOJ bỏ phiếu 8–1 giữ nguyên lãi suất, chỉ một thành viên ủng hộ tăng ngay lên 1,25%. Điều này phản ánh thế giằng co chính sách: Bộ Tài chính muốn ngăn yen mất giá quá nhanh để giảm lạm phát nhập khẩu và áp lực chính trị; BOJ lại khó tăng lãi suất nhanh để hỗ trợ tỷ giá vì có thể đẩy lợi suất JGB lên và làm tăng gánh nặng tài chính cho chính phủ, doanh nghiệp, hộ gia đình. Trong bối cảnh đó, can thiệp chủ yếu nhằm "mua thời gian": tạo biến động hai chiều, buộc phe bán yen giảm đòn bẩy, mở ra khoảng trống để BOJ từng bước bình thường hóa chính sách. Nhưng xu hướng tỷ giá rốt cuộc vẫn do nền tảng cơ bản quyết định. Nếu BOJ tiếp tục nâng lãi suất trong khi lợi suất Mỹ giảm, chênh lệch lãi suất thu hẹp sẽ giúp yen duy trì phục hồi; nếu chênh lệch duy trì cao lâu dài, phần tăng sau can thiệp có thể dần bị bào mòn. Còn xa mới tới "Hiệp định Plaza" mới. Một số câu chuyện lớn như "Plaza Accord mới" hay "chấm dứt kỷ nguyên carry trade yen" đang lan trên thị trường, nhưng dữ kiện hiện tại chưa đủ để khẳng định. Hiệp định Plaza 1985 là nỗ lực phối hợp của các nền kinh tế lớn nhằm làm USD mất giá có trật tự, đi kèm phối hợp chính sách rộng hơn và tái cấu trúc tỷ giá toàn cầu. Hành động lần này có phạm vi hẹp hơn, mục tiêu trực tiếp là kìm đà giảm quá mức và mất trật tự của yen, ngăn biến động trên thị trường ngoại hối và trái phiếu lan ra hệ thống tài chính toàn cầu. Những gì đã được xác nhận: Mỹ và Nhật đã cùng mua yen; ghi chú của ông Bessent cho thấy Mỹ từng cân nhắc quy mô 5–10 tỷ USD; hai bên đều để ngỏ quyền can thiệp thêm. USD/JPY sau đó giảm nhanh từ gần 164 về vùng 155–156. Chừng đó đủ để làm thay đổi giao dịch ngắn hạn, nhưng chưa đủ để chứng minh yen bước vào chu kỳ tăng giá dài hạn. Ba điểm cần theo dõi tiếp theo: phía Mỹ có tái tham gia bằng giao dịch thực hay không; BOJ có tăng tốc nâng lãi suất hay không; và công cụ FIMA có giúp Nhật duy trì thanh khoản USD phục vụ can thiệp mà không tạo cú sốc lên thị trường Trái phiếu Kho bạc Mỹ hay không. Khi các câu hỏi này chưa có lời giải, vị thế bán yen sẽ chưa biến mất hoàn toàn, nhưng cũng không còn dễ dàng đặt cược rằng can thiệp của Nhật chỉ là một cơn gió thoảng.