Mỹ phát động chiến dịch "cô lập kinh tế", mở rộng trừng phạt sang lĩnh vực tài sản số của Iran

Ngày 24/8, Bộ Tài chính Mỹ công bố khởi động chiến dịch "Economic Exclusion" (còn được mô tả là Operation Economic Outcast/Economic Exile), coi đây là nỗ lực kinh tế ở cấp toàn chính phủ nhằm nhắm vào chính quyền Iran và các bên hậu thuẫn. Trọng tâm của đợt hành động là việc Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), dựa trên Sắc lệnh Hành pháp 13902, áp lệnh trừng phạt theo lĩnh vực đối với 5 mảng then chốt: tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển. Theo Bộ Tài chính Mỹ, việc đưa "tài sản số" vào khuôn khổ của Sắc lệnh 13902 mở rộng đáng kể phạm vi xử lý của OFAC: mọi tổ chức hoặc cá nhân bị xác định là hoạt động trong, hoặc cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho lĩnh vực tài sản số của Iran, dù ở bất kỳ quốc gia nào, đều có thể bị trừng phạt. Tài sản có liên quan tới Mỹ của các đối tượng bị chỉ định sẽ bị phong tỏa; các ngân hàng nước ngoài hỗ trợ các giao dịch "đáng kể" với họ có thể bị hạn chế quyền tiếp cận tài khoản tại Mỹ. Trong thông cáo, Bộ Tài chính Mỹ cho rằng Iran ngày càng sử dụng tiền mã hóa như công cụ ưu tiên để né trừng phạt và phục vụ các giao dịch liên quan tới Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cùng các nhân vật nội bộ của chế độ. Cùng ngày, OFAC nêu đích danh môi giới người Ukraine Ivan Obukhov (công dân UAE) và công ty Foscom FZE. Mỹ cáo buộc Obukhov từ lâu đóng vai trò môi giới tàu cho "đội tàu bóng tối" của Iran, hỗ trợ vận chuyển dầu cho quân đội Iran và các lực lượng ủy nhiệm. Kể từ năm 2023, Obukhov bị cho là đã xử lý hơn 100 triệu USD thanh toán bằng tiền mã hóa để tạo điều kiện bán dầu thay mặt Lực lượng Qods thuộc IRGC (IRGCQF), đồng thời phối hợp mua tàu thuyền sau đó được sử dụng trong các hoạt động né trừng phạt. Foscom FZE là doanh nghiệp tại UAE mà Obukhov mua lại năm 2022 và trực tiếp nắm quyền sở hữu, điều hành. Theo Bộ Tài chính Mỹ, Obukhov bị chỉ định theo Sắc lệnh Hành pháp 13224 (đã được sửa đổi) vì cung cấp hỗ trợ đáng kể về tài chính, vật chất hoặc công nghệ cho IRGCQF; Foscom FZE bị đưa vào danh sách do thuộc sở hữu/kiểm soát hoặc chịu sự chỉ đạo của Obukhov, trực tiếp hoặc gián tiếp. Đồng thời, Mỹ bổ sung gần 60 tổ chức, cá nhân và tàu thuyền vào danh sách trừng phạt, liên quan tới mạng lưới mua sắm cho hạt nhân và tên lửa, hoạt động mạng và các kênh doanh thu dầu. Giới chức Mỹ nhấn mạnh động thái lần này làm gia tăng rủi ro trừng phạt thứ cấp. Khác với các đợt xử lý trước đây vốn tập trung vào một số sàn giao dịch hay ví cụ thể, khuôn khổ mới đối với lĩnh vực tài sản số tạo cơ chế rộng hơn để đưa các bên trung gian nước ngoài, nhà cung cấp dịch vụ giao dịch, kênh thanh toán và cả đơn vị hỗ trợ kỹ thuật vào diện bị trừng phạt. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố chiến dịch được triển khai theo chỉ đạo của Tổng thống Trump, đặt mục tiêu cắt đứt mọi "đường sống" kinh tế của chế độ Iran cho tới khi Tehran bị cô lập hoàn toàn. Ông mô tả đây là một dạng "D-Day kinh tế" và cảnh báo bất kỳ thực thể nào tiếp tục duy trì quan hệ kinh tế với Iran sẽ đối mặt đầy đủ thẩm quyền thực thi của Mỹ. Động thái ngày 24/8 nối tiếp chuỗi biện pháp siết kênh tiền mã hóa của Iran. Tháng 1/2026, OFAC lần đầu trừng phạt các sàn tài sản số có liên quan tới Iran, nhắm vào Zedcex và Zedxion (đăng ký tại Anh). Tháng 6, Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt 4 sàn tiền mã hóa tại Iran, trong đó có Nobitex, nền tảng lớn nhất nước này. Ngày 7/8, OFAC tiếp tục trừng phạt Shelbit và Aban Tether, cho rằng hai thực thể này đã tạo điều kiện cho khoảng 5 triệu USD giao dịch tài sản số liên quan tới Iran. Trước đó, ông Bessent từng nói Mỹ đã tịch thu gần 1 tỷ USD tiền mã hóa từ các sàn và ví liên quan tới Iran, đồng thời thực hiện phong tỏa một số ví cụ thể. Bộ Tài chính Mỹ xếp tài sản số cùng công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển là các lĩnh vực trọng yếu mà Iran bị cáo buộc tận dụng để chống đỡ nền kinh tế, đồng thời cho biết đã lập bản đồ các "nút" trong mạng lưới dùng để buôn lậu dầu, né trừng phạt và tài trợ cho hoạt động liên quan. Mỹ nhận định tiền mã hóa trở thành tuyến thay thế quan trọng khi các kênh tài chính truyền thống bị thắt chặt, có liên hệ tới giao dịch cho IRGC và các nhân vật trong chế độ, cũng như các hoạt động xoay vòng doanh thu dầu. Việc đưa toàn bộ mảng tài sản số vào phạm vi Sắc lệnh 13902 được kỳ vọng hạ thấp ngưỡng áp chế tài đối với các trung gian và nhà cung cấp dịch vụ ở nước ngoài. Các đối tượng bị chỉ định không chỉ đối mặt nguy cơ phong tỏa tài sản, mà đối tác giao dịch của họ cũng có thể bị cuốn vào trừng phạt thứ cấp. Tính đến thời điểm công bố, OFAC đã tiến hành chỉ định đối với các thực thể nêu trên và tiếp tục cập nhật danh sách trừng phạt.