Mỹ phát động chiến dịch "Economic Outcast" nhắm vào mảng tiền mã hóa của Iran, cáo buộc xử lý hơn 100 triệu USD thanh toán dầu mỏ qua crypto

Ngày 24/8, Bộ Tài chính Mỹ công bố khởi động chiến dịch "Economic Outcast" (Economic Exclusion), mô tả đây là nỗ lực kinh tế ở cấp toàn chính phủ nhằm gây sức ép lên chính quyền Iran và các bên hậu thuẫn. Trong khuôn khổ chiến dịch, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) ban hành các biện pháp trừng phạt theo lĩnh vực dựa trên Sắc lệnh Hành pháp 13902, mở rộng phạm vi sang 5 lĩnh vực chủ chốt gồm: tài sản số, công nghệ, vàng, hàng không và vận tải biển. Theo Bộ Tài chính Mỹ, việc bổ sung "tài sản số" phản ánh xu hướng Iran ngày càng sử dụng tiền mã hóa như một công cụ ưu tiên để né tránh trừng phạt, hỗ trợ các giao dịch có liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các nhóm lợi ích trong bộ máy Iran. OFAC nêu rõ, bất kỳ cá nhân hoặc doanh nghiệp nước ngoài nào bị xác định là hoạt động trong hoặc cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho lĩnh vực tài sản số của Iran, bất kể đặt ở đâu, đều có thể bị đưa vào danh sách trừng phạt. Tài sản có liên quan đến Mỹ của các đối tượng bị chỉ định sẽ bị phong tỏa; các ngân hàng nước ngoài hỗ trợ họ thực hiện giao dịch quy mô lớn có thể bị hạn chế quyền tiếp cận tài khoản tại Mỹ. Cùng ngày, OFAC công bố trừng phạt môi giới người Ukraine Ivan Obukhov, công dân UAE, và công ty Foscom FZE. Theo thông cáo, Obukhov bị cáo buộc từ lâu đóng vai trò môi giới cho các tàu thuộc "hạm đội bóng tối" của Iran và hỗ trợ quân đội Iran cùng các lực lượng ủy nhiệm trong khâu vận chuyển dầu. Kể từ năm 2023, Obukhov được cho là đã xử lý hơn 100 triệu USD thanh toán bằng tiền mã hóa nhằm tạo điều kiện cho các thương vụ bán dầu thay mặt Lực lượng Quds thuộc IRGC (IRGCQF). OFAC cũng cho biết ông này phối hợp với các bên khác để mua tàu, sau đó được sử dụng trong các hoạt động né tránh trừng phạt. Foscom FZE là doanh nghiệp tại UAE mà Obukhov mua lại năm 2022 và nắm giữ với vai trò cổ đông kiêm tổng giám đốc. Obukhov bị chỉ định theo Sắc lệnh Hành pháp 13224 (đã sửa đổi) với cáo buộc cung cấp hỗ trợ đáng kể về tài chính, vật chất hoặc công nghệ cho IRGCQF; Foscom FZE bị trừng phạt do thuộc sở hữu, bị kiểm soát hoặc chịu sự điều hành trực tiếp/gián tiếp của Obukhov. Ngoài ra, Bộ Tài chính Mỹ cho biết gần 60 thực thể, cá nhân và tàu thuyền khác cũng bị bổ sung vào danh sách trừng phạt, liên quan đến các mạng lưới mua sắm cho chương trình hạt nhân và tên lửa, hoạt động không gian mạng, cùng hệ thống tạo doanh thu từ dầu mỏ. Giới chức Mỹ nhận định, việc áp dụng trừng phạt theo lĩnh vực đối với "tài sản số" làm gia tăng đáng kể rủi ro trừng phạt thứ cấp. Khác với các đợt hành động trước vốn tập trung vào một số sàn giao dịch hoặc ví cụ thể, khung trừng phạt lần này mở rộng đáng kể: các bên trung gian, nhà cung cấp dịch vụ trao đổi, kênh thanh toán, thậm chí đơn vị hỗ trợ kỹ thuật có thể trở thành mục tiêu nếu bị xác định liên quan đến mảng tài sản số của Iran. Trong phát biểu đi kèm, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent nói chiến dịch được triển khai theo chỉ đạo của Tổng thống Trump, với mục tiêu "cắt đứt mọi đường sinh mệnh kinh tế" của chính quyền Iran cho đến khi Tehran bị cô lập hoàn toàn. Ông ví động thái này như một "ngày D kinh tế" và cảnh báo mọi tổ chức duy trì liên hệ kinh tế với Iran sẽ đối mặt với toàn bộ thẩm quyền của Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ cho biết đây là bước leo thang mới nhất trong chuỗi biện pháp nhằm siết các kênh tiền mã hóa liên quan Iran. Tháng 1/2026, OFAC lần đầu trừng phạt các sàn tài sản số có liên hệ với Iran, nhắm vào Zedcex và Zedxion đăng ký tại Anh. Tháng 6, Mỹ tiếp tục trừng phạt bốn sàn giao dịch crypto của Iran, trong đó có Nobitex, nền tảng lớn nhất nước này. Ngày 7/8, OFAC trừng phạt thêm Shelbit và Aban Tether, cho rằng hai đơn vị này tạo điều kiện cho khoảng 5 triệu USD giao dịch tài sản số liên quan Iran. Trước đó, ông Bessent từng nói Mỹ đã thu giữ gần 1 tỷ USD tiền mã hóa từ các sàn và ví bị cáo buộc có liên quan đến Iran, đồng thời từng triển khai biện pháp phong tỏa các ví cụ thể. Theo đánh giá của Washington, tiền mã hóa đang trở thành tuyến thay thế quan trọng của Iran khi các kênh tài chính truyền thống bị hạn chế, góp phần hỗ trợ giao dịch liên quan IRGC, các nhân vật thân cận chế độ và các hoạt động như luân chuyển doanh thu dầu. Việc đưa toàn bộ mảng "tài sản số" vào phạm vi Sắc lệnh 13902 được cho là sẽ tiếp tục hạ ngưỡng áp dụng trừng phạt với các đầu mối trung gian, nhà cung cấp dịch vụ và đối tác liên quan, kéo theo nguy cơ phong tỏa tài sản và trừng phạt thứ cấp đối với các bên giao dịch. Tại thời điểm công bố, OFAC đã tiến hành các chỉ định liên quan theo quyết định nêu trên và tiếp tục cập nhật danh sách trừng phạt.