Ngân hàng xây hạ tầng Bitcoin để kiếm tiền từ 13,9 triệu BTC do cá nhân nắm giữ

Chỉ số Bitcoin Banking Adoption Index mới do Strategy công bố chấm điểm 25 ngân hàng và tổ chức tài chính lớn, với mức tổng hợp 32% dựa trên mức độ tham gia ở các mảng lưu ký, giao dịch, sản phẩm đầu tư, cho vay và sự ủng hộ từ lãnh đạo. Đây là thước đo độ sâu triển khai, phản ánh các định chế đã xây dựng dịch vụ liên quan đến Bitcoin đến đâu trong phạm vi Strategy theo dõi. Trong khi đó, báo cáo Crypto Market Review quý III/2026 của Bitwise ước tính nhà đầu tư cá nhân đang nắm 66,1% nguồn cung tối đa 21 triệu Bitcoin, tương đương khoảng 13,9 triệu BTC. Tỷ lệ này vượt xa phần do doanh nghiệp nắm giữ (7,8%) và phần do các quỹ cùng ETF nắm giữ (7,2%). Gộp doanh nghiệp với quỹ và ETF lại vẫn chỉ kiểm soát khoảng 15% nguồn cung, xấp xỉ 3,15 triệu BTC. Như vậy, lượng Bitcoin do cá nhân nắm giữ lớn gần gấp 4,4 lần hai nhóm còn lại cộng lại. Một biểu đồ đặt cạnh nhau mức điểm 32% về mức độ "nhập cuộc" của ngân hàng theo Strategy với cơ cấu sở hữu theo Bitwise: cá nhân 66,1%, doanh nghiệp 7,8%, quỹ và ETF 7,2%. Chỉ số của Strategy tập trung vào việc các ngân hàng đã dựng "đường ống" quanh Bitcoin đến mức nào: hệ thống lưu ký, bàn giao dịch thực hiện lệnh, sản phẩm đầu tư, chương trình cho vay và các tuyên bố công khai thể hiện sự sẵn sàng của tổ chức với tài sản này. Điểm số cao hàm ý ngân hàng có thể lưu ký, giao dịch, cho vay cầm cố và "đóng gói" Bitcoin cho khách hàng. Chỉ số không đo lường ai sở hữu các đồng coin. Chênh lệch giữa hạ tầng và sở hữu cho thấy vai trò của nhà đầu tư cá nhân: nhu cầu đã hình thành từ nhiều năm trước khi các ngân hàng mở bàn lưu ký. Các ngân hàng đang phản ứng trước tổng hòa của nhu cầu khách hàng, tăng trưởng ETF, hoạt động kho bạc doanh nghiệp, thay đổi quy định và cạnh tranh từ các công ty thuần crypto. Cơ sở người nắm giữ lớn đồng nghĩa ngân hàng có một thị trường sẵn có để giành giật, thay vì phải tạo lập từ đầu. Vì vậy, cuộc cạnh tranh ban đầu chủ yếu diễn ra ở "tài khoản" và "giao diện khách hàng": ngân hàng đối đầu với sàn giao dịch, các đơn vị lưu ký chuyên biệt và công cụ tự lưu ký để giành lấy các mối quan hệ mà cá nhân đang sử dụng, trước cả khi nói tới việc mua được coin từ họ. Một ngân hàng có thể lưu ký Bitcoin cho khách, thực hiện giao dịch, quản trị tài sản thế chấp và thu phí dịch vụ, trong khi khách vẫn là chủ sở hữu hưởng lợi. Quyền cụ thể phụ thuộc vào hợp đồng lưu ký, môi giới hoặc cho vay, bao gồm việc tài sản có được chuyển đi hay bị tái thế chấp (rehypothecated) hay không. Điều này tách biệt quyền kiểm soát kênh truy cập khỏi quyền sở hữu pháp lý của tài sản. Khi nhiều người dùng dịch vụ trung gian, ngân hàng có thể gia tăng ảnh hưởng đối với truy cập, báo cáo và điều kiện tài sản đảm bảo, nhưng chỉ số không khẳng định ngân hàng đã có lợi thế trước sàn hay giải pháp tự lưu ký. Nếu lấy quy mô để minh họa: giả sử 10% trong 13,9 triệu BTC do cá nhân nắm giữ chuyển vào tài khoản lưu ký hoặc môi giới do ngân hàng kiểm soát, sẽ có khoảng 1,39 triệu BTC nằm trên hạ tầng do ngân hàng vận hành; 90% còn lại vẫn ở ngoài, dưới dạng tự lưu ký hoặc qua các trung gian khác. Ở mức 25%, con số là khoảng 3,47 triệu BTC. Ở mức 50%, sẽ gần 6,94 triệu BTC. Trong mọi kịch bản, quyền sở hữu và quyền rút phụ thuộc vào điều khoản của hợp đồng lưu ký, môi giới hoặc cho vay. Ví dụ về tỷ lệ BTC cá nhân chuyển sang "đường ray" do ngân hàng kiểm soát: - 10% (~1,39 triệu BTC): ngân hàng hưởng phí lưu ký, phí khớp lệnh, tăng khả năng quan sát báo cáo và củng cố quan hệ tài khoản; cá nhân vẫn là chủ sở hữu hưởng lợi của phần lớn coin. - 25% (~3,47 triệu BTC): ngân hàng có chỗ đứng lớn trong lưu ký, môi giới và hạ tầng cho vay Bitcoin; cá nhân vẫn sở hữu nhưng giảm mức kiểm soát trực tiếp khi giữ qua trung gian. - 50% (~6,94 triệu BTC): ngân hàng đóng vai trò trung tâm trong lưu ký và điểm truy cập khách hàng, có thể ảnh hưởng tới thị trường tài sản thế chấp; cá nhân vẫn sở hữu hưởng lợi nhưng chịu ràng buộc theo điều khoản lưu ký, trong khi quyền truy cập tài khoản và thực thi giao dịch nghiêng về phía ngân hàng. Về mặt chính sách, bối cảnh đang nới rộng cho các ngân hàng. SEC đã hủy SAB 121 thông qua SAB 122. Trước đó, SAB 121 yêu cầu các đơn vị bảo vệ tài sản crypto cho người dùng nền tảng phải ghi nhận một khoản nợ và tài sản tương ứng trên bảng cân đối, điều mà ngành từng coi là rào cản để mở rộng lưu ký ở quy mô lớn. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) cũng rút yêu cầu các ngân hàng thành viên cấp bang phải thông báo trước khi triển khai hoạt động liên quan tài sản crypto, đưa việc giám sát vào khuôn khổ thanh tra thông thường. OCC cho biết các ngân hàng quốc gia có thể mua bán tài sản crypto đang được lưu ký theo chỉ đạo của khách hàng như một phần của dịch vụ lưu ký được phép. Khung công bố thông tin về mức độ phơi nhiễm cryptoasset của Ủy ban Basel (Basel Committee) có hiệu lực trong Basel Framework từ ngày 1/1/2026, yêu cầu các ngân hàng hoạt động quốc tế tại các khu vực pháp lý thành viên áp dụng tiêu chuẩn phải công bố định tính và định lượng. Một kịch bản là cho vay có tài sản đảm bảo bằng Bitcoin trở thành sản phẩm quản lý tài sản phổ biến hơn. Ngân hàng có thể thu phí từ các khoản vay có thế chấp mà không cần sở hữu Bitcoin cơ sở. Người nắm giữ có thể vay dựa trên Bitcoin mà vẫn giữ mức độ hưởng lợi theo biến động giá, trong khi các bên cho vay thuần crypto có thể bị ép biên lợi nhuận nếu ngân hàng đưa ra lãi suất thấp hơn hoặc tích hợp sâu hơn với hệ sinh thái tài khoản. Kịch bản ngược lại là sự phản kháng của tự lưu ký: gián đoạn dịch vụ lưu ký, giới hạn rút tiền, phí hoặc rủi ro đối tác khiến Bitcoin do cá nhân nắm giữ tiếp tục ở ví tự quản và trên các nền tảng thuần crypto. Khi đó, ngân hàng vẫn thu hút dòng tiền qua ETF và nhóm khách hàng muốn một "vỏ bọc" được quản lý, còn việc lưu ký trực tiếp lượng coin của cá nhân vẫn khó tiếp cận; các sàn và dịch vụ sinh ra từ Bitcoin tiếp tục giữ các mối quan hệ mà ngân hàng đang theo đuổi. Diễn biến "thể chế hóa" của Bitcoin đang đi theo trật tự hiếm gặp ở các sản phẩm tài chính khác: cá nhân xây nền sở hữu trước, nhiều năm sau các ngân hàng mới dựng hệ thống lưu ký, cho vay và quản lý tài sản để tranh giành một phần. Dù cuối cùng bao nhiêu trong 13,9 triệu BTC đó chảy vào tài khoản do ngân hàng kiểm soát, số coin này vốn đã thuộc về những người mà ngân hàng đang tìm cách tiếp cận, và quyền sở hữu đã hình thành từ rất lâu trước khi có lời mời tham gia.