Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm chạm 3% lần đầu từ năm 1996

Ngày 1/9, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản (JGB) kỳ hạn 10 năm tăng lên 3%, mức chưa từng xuất hiện kể từ năm 1996. Diễn biến này khép lại một đợt tái định giá mạnh trên thị trường nợ Nhật, khi lợi suất chuẩn đã tăng hơn 1,4 điểm phần trăm kể từ tháng 8/2025. Với một nền kinh tế mà lãi suất âm còn là "bình thường mới" cách đây khoảng hai năm rưỡi, mức dịch chuyển này mang tính bước ngoặt. Ba lực đẩy đang hội tụ và gây áp lực bán lên trái phiếu Nhật. Thứ nhất, kỳ vọng lạm phát đi lên cùng giá dầu, vốn đã vượt 85 USD/thùng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị kéo dài. Nhật Bản nhập khẩu gần như toàn bộ năng lượng, nên đặc biệt nhạy cảm trước áp lực giá do hàng hóa cơ bản dẫn dắt. Thứ hai, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) đẩy nhanh tiến trình bình thường hóa chính sách. BOJ đã nâng lãi suất chính sách lên 1% vào tháng 6/2026, mức cao nhất kể từ năm 1995. Đồng thời, cơ quan này giảm mua JGB, rút bớt vai trò "bệ đỡ" từng giữ lợi suất ở mức thấp trong hơn một thập kỷ. Thứ ba, chính sách tài khóa lại đi theo hướng nới lỏng. Dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi, các bộ ngành Nhật Bản đã trình đề xuất ngân sách kỷ lục khoảng 143 nghìn tỷ yên (tương đương khoảng 890 tỷ USD) cho năm tài khóa sắp tới. Không chỉ kỳ hạn 10 năm tăng, đường cong lợi suất toàn thị trường cũng dịch chuyển. Lợi suất kỳ hạn 5 năm lập đỉnh mới; lợi suất 2 năm lên mức cao nhất trong 31 năm. Khi bà Takaichi nhậm chức vào tháng 10/2025, lợi suất 10 năm quanh 1,6%; chưa đầy một năm sau, con số này gần như tăng gấp đôi. BOJ đã chấm dứt chính sách lãi suất âm và cơ chế kiểm soát đường cong lợi suất (YCC) vào tháng 3/2024, mở đầu giai đoạn mà giới chức gọi là bình thường hóa. Đợt nâng lãi suất lên 1% trong tháng 6/2026 là bước đi mới nhất trong lộ trình đó. Tác động không chỉ gói gọn trong Nhật Bản. Nợ công của nước này vượt 200% GDP, cao nhất trong nhóm các nền kinh tế phát triển lớn. Mức lãi suất dài hạn 3% trước đây từng chỉ được dùng như một giả định kiểm tra sức chịu đựng trong tính toán ngân sách của chính phủ Nhật. Nay khi kịch bản trở thành hiện thực, bài toán thay đổi đáng kể: chi phí trả lãi có thể chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong nguồn thu ngân sách. Với thị trường trái phiếu toàn cầu, đợt tái định giá của Nhật đáng chú ý vì nhà đầu tư Nhật thuộc nhóm nắm giữ trái phiếu nước ngoài lớn nhất thế giới. Khi lợi suất trong nước tăng đủ hấp dẫn, dòng vốn từng phân bổ vào trái phiếu Kho bạc Mỹ, trái phiếu chính phủ châu Âu và tín dụng doanh nghiệp có thể dịch chuyển trở lại Nhật Bản. BOJ cũng là ngân hàng trung ương lớn cuối cùng rời bỏ lãi suất âm; việc tiếp tục thắt chặt chính sách đánh dấu sự khép lại của một chương đã định hình thị trường thu nhập cố định trong phần lớn thập kỷ qua.