Cựu cố vấn kinh tế Nhà Trắng cảnh báo rủi ro bong bóng AI, dự báo S&P 500 (SPX) giảm 25%
Jason Furman, cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Tổng thống Mỹ, cảnh báo thị trường có thể đang đánh giá thấp nghiêm trọng tác động thực sự của một vụ vỡ bong bóng AI. Các nhà quản lý quỹ bắt đầu nhận ra mức độ tiếp xúc với rủi ro AI của họ vượt xa một vài cổ phiếu công nghệ đang được ưa chuộng. Giao dịch AI đang chuyển từ chủ đề đầu tư được săn đón nhất trên Phố Wall thành rủi ro trong danh mục, đòi hỏi đánh giá lại khẩn cấp.
Đợt bán tháo gần đây ở cổ phiếu liên quan AI khiến các nhà quản lý quỹ phải xem lại danh mục. Furman, hiện là giáo sư tại Trường Kennedy thuộc Đại học Harvard, cảnh báo nếu bong bóng AI vỡ, chứng khoán Mỹ có thể giảm mạnh hơn nhiều so với kỳ vọng hiện tại của nhà đầu tư. Trong một bài viết đăng hôm Chủ nhật, ông ước tính theo kịch bản cơ sở, S&P 500 (SPX) có thể giảm 25% nếu bong bóng AI vỡ sớm; kịch bản bi quan hơn là giảm 35%; kịch bản cực đoan nhưng ít khả năng hơn là giảm 50%.
Theo kịch bản cơ sở của ông, các hộ gia đình Mỹ nắm trực tiếp cổ phiếu, cũng như nắm gián tiếp qua quỹ tương hỗ và tài khoản hưu trí, sẽ giảm khoảng 19 nghìn tỷ USD. Furman lưu ý ngay cả mức giảm 25% của thị trường cũng sẽ tác động đáng kể đến tài sản hộ gia đình. Điều chỉnh định giá có thể khuếch đại đà giảm.
Furman sử dụng nhiều cách tiếp cận để đánh giá tác động thị trường của một vụ vỡ bong bóng AI. Ngay cả khi không tính hiệu ứng lan sang các ngành khác, nếu các cổ phiếu AI lớn nhất theo vốn hóa thị trường giảm 50%, thị trường rộng hơn có thể giảm khoảng 11%. Khi tính thêm điều chỉnh định giá và việc hạ dự báo lợi nhuận doanh nghiệp, mức giảm tổng thể có thể mở rộng lên 18% đến 41%. Ông cho rằng những mức giảm tiềm năng này vượt xa mức rủi ro hiện được phản ánh trên thị trường quyền chọn.
Theo dữ liệu chốt phiên thứ Sáu tuần trước của Cboe Global Markets, thị trường đang định giá khoảng 19% khả năng S&P 500 giảm 10% vào tháng 12 năm sau, và chỉ 2% khả năng giảm 50%. Furman không khẳng định AI đã hình thành bong bóng. Ông lưu ý các đổi mới công nghệ như điện thoại thông minh và động cơ phản lực cuối cùng không trở thành bong bóng, và AI cũng có thể mang lại lợi ích năng suất dài hạn. Ông cũng cho rằng có khác biệt giữa thị trường hiện nay và giai đoạn trước khi bong bóng dot-com vỡ: các công ty công nghệ lớn như Alphabet (GOOGL.O) và NVIDIA (NVDA.O) có tăng trưởng doanh thu mạnh gắn với AI, còn nhu cầu và giá chip khác với tình hình khi đó, thời điểm hàng loạt mạng cáp quang được xây dựng nhưng sử dụng không hết công suất.
Rủi ro AI đã lan từ cổ phiếu công nghệ sang toàn bộ danh mục. Rủi ro không chỉ giới hạn ở một vài cổ phiếu công nghệ lớn. Theo Reuters, khi nhà đầu tư đánh giá lại các giao dịch AI, các nhà quản lý quỹ đang rà soát danh mục để xác định mức tiếp xúc trực tiếp và gián tiếp với AI. Theo Chỉ số AI toàn cầu của MSCI, ít nhất 25,3 nghìn tỷ USD đang được đầu tư vào những công ty lớn nhất thế giới có liên hệ trực tiếp chặt chẽ nhất với AI. Rủi ro và cơ hội gián tiếp từ quá trình AI biến đổi các ngành rất khó định lượng chính xác.
Chiến lược gia đầu tư chính của Nomura Asset Management, Andy Goldberg, dẫn ví dụ về nhà bán lẻ đồ cưới David’s Bridal, công ty có kế hoạch tách riêng và niêm yết mảng lập kế hoạch đám cưới bằng AI vào năm sau, cho thấy chủ đề đầu tư AI đã lan sang nhiều ngành ít ngờ tới. Giám đốc điều hành Kelly Cook cho biết công ty từ lâu đã đi đầu trong việc ứng dụng AI vào bán lẻ. Goldberg lưu ý các công ty vận tải đường bộ đang dùng AI để tối ưu hóa logistics, và trái phiếu chính quyền địa phương cũng có thể chịu ảnh hưởng từ nguồn thu xây dựng trung tâm dữ liệu cùng những thay đổi xếp hạng tín nhiệm liên quan. Theo ông, nhà đầu tư chưa nắm bắt đầy đủ mức độ rủi ro AI của mình: không ai hiểu hết mình đang gánh bao nhiêu rủi ro AI — nó đã trở thành một giao dịch một chiều quy mô lớn. Nếu nhà đầu tư quyết định giảm 1% đến 2% tỷ trọng liên quan AI, phản ứng thị trường có thể kích hoạt đợt bán tháo mạnh.
Nỗ lực nhận diện rủi ro này đã bước vào thị trường trái phiếu. PGIM, đơn vị đầu tư thuộc Prudential Financial, quản lý gần 1 nghìn tỷ USD tài sản thu nhập cố định và đã bắt đầu áp dụng hai kiểu sàng lọc rủi ro dựa trên AI đối với trái phiếu, khoản vay và chứng khoán cấu trúc trong năm nay: một kiểu đánh giá tác động của AI tới mô hình kinh doanh và khả năng tín nhiệm của doanh nghiệp; kiểu còn lại tập trung vào các kịch bản như chi tiêu vốn liên quan AI chậm lại và khủng hoảng thị trường lan sang các công ty AI phi truyền thống. Brian Barnhurst, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Tín dụng Toàn cầu tại PGIM, cho biết nhà đầu tư thường nhận diện được các rủi ro trực tiếp như trung tâm dữ liệu và chip, nhưng điều quan trọng hơn là hiểu AI sẽ tác động thế nào đến doanh nghiệp trong các ngành như y tế, công nghiệp và viễn thông.
Danh mục lương hưu cũng cho thấy mức tập trung vào tài sản AI ngày càng tăng. Theo Equable Institute, một tổ chức nghiên cứu lương hưu phi lợi nhuận, tính đến tháng 6/2026, cổ phiếu của 52 công ty niêm yết có liên quan AI chiếm 38,5% danh mục cổ phiếu công khai của một số quỹ hưu trí lớn, tăng từ 20,7% vào đầu năm 2010. Các quỹ này đầu tư trực tiếp khoảng 9% đến 11% tài sản vào công ty liên quan AI, chưa tính trái phiếu, vốn đầu tư mạo hiểm hoặc các khoản đầu tư cổ phần tư nhân khác.
Jay Jacobs, Trưởng bộ phận ETF cổ phiếu Mỹ iShares tại BlackRock, cho rằng trọng số ngày càng lớn của các khoản nắm giữ cốt lõi liên quan AI trong các chỉ số chính đang làm tăng mức độ tập trung của thị trường, khiến nhà đầu tư khó đa dạng hóa hơn so với suy nghĩ trước đây. Nhà đầu tư bắt đầu chọn lọc các công ty thắng cuộc AI, và biến động thị trường có thể còn tiếp diễn.
Biến động mạnh ở cổ phiếu liên quan AI khiến một số nhà đầu tư chuyển sang chiến lược thận trọng hơn. Peter Berezin, Kinh tế trưởng tại BCA Research, cho rằng đợt bán tháo dữ dội ở một số cổ phiếu chủ đề AI là tín hiệu sớm cho thấy nhà đầu tư cần đánh giá kỹ hơn việc triển khai công nghệ AI trong thực tế. Ông lưu ý AI có tiềm năng nâng cao năng suất doanh nghiệp nhưng không nhất thiết dẫn đến lợi nhuận doanh nghiệp tăng tương ứng.
Diễn biến giá cổ phiếu Powell Industries (POWL.O) phản ánh mức biến động định giá mà các cổ phiếu hưởng lợi từ AI phải đối mặt. Công ty cung cấp hệ thống quản lý điện cho trung tâm dữ liệu này đã tăng từ khoảng 8 USD bốn năm trước lên mức đỉnh 328 USD trong năm nay, sau đó giảm về 146 USD. Berezin cho rằng các nút thắt trong xây dựng trung tâm dữ liệu có thể được tháo gỡ dần, làm giảm lợi nhuận vượt trội của các nhà cung cấp như Powell Industries, song thời điểm vẫn chưa chắc chắn.
Một lớp bất định khác đến từ chính sách và diễn biến ngành. Shaon Baqui, chuyên gia phân tích công nghệ tại Janus Henderson, lưu ý lo ngại của thị trường đã gia tăng từ khi định giá AI đạt đỉnh vào tháng 6. Đảng Dân chủ giành thêm ghế trong bầu cử giữa kỳ Mỹ càng làm nhà đầu tư hoài nghi về môi trường tăng trưởng tương lai của ngành AI. Ông kỳ vọng nhà đầu tư sẽ ngày càng tập trung phân biệt các công ty thực sự có sức cạnh tranh với cổ phiếu đầu cơ thiếu nền tảng lợi nhuận vững chắc.
Rob Arnott, nhà sáng lập Syzygy Asset Management, lại cho rằng nhấn mạnh quá mức rủi ro định giá cao trong giao dịch AI có thể khiến nhà đầu tư bỏ lỡ cơ hội khác. Ông lưu ý dòng vốn thị trường đang tập trung vào một vài đơn vị hưởng lợi từ AI, trong khi một số công ty có thể tạo giá trị nhờ AI nhưng chưa được thị trường nhận diện đầy đủ có thể đang bị bỏ qua.