ECB ra mắt Pontes, mở đường thanh toán chứng khoán token hóa bằng tiền ngân hàng trung ương

Hệ thống Eurosystem ngày thứ Hai đã chính thức đưa Pontes vào vận hành, cung cấp cho các ngân hàng một kênh hoạt động thực tế để thanh toán tài sản token hóa bằng tiền ngân hàng trung ương. Cùng lúc, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng chuẩn bị đầu tư một phần nhỏ quỹ của chính mình vào chứng khoán token hóa, với các giao dịch dự kiến sẽ được tất toán thông qua Pontes. Động thái này đặt ECB vào vai trò kép: vừa là đơn vị cung cấp hạ tầng thanh toán, vừa là nhà đầu tư tiềm năng trực tiếp sử dụng hạ tầng đó. Pontes kết nối các nền tảng thị trường dựa trên sổ cái phân tán (DLT) với các dịch vụ thanh toán hiện có của Eurosystem trong hệ thống TARGET. Nhờ đó, giao dịch chứng khoán token hóa có thể được thanh toán bằng tiền ngân hàng trung ương. Deutsche Bank, Santander, Société Générale và Ngân hàng Đầu tư châu Âu (European Investment Bank) nằm trong nhóm tổ chức đầu tiên hoàn tất kết nối. Một số nhà vận hành DLT như Clearstream, Axiology, Cashlink và SWIAT cũng đã tham gia. Dự kiến trong vài tháng tới sẽ có thêm nhiều tổ chức kết nối. Ông André Dragosch, Trưởng bộ phận nghiên cứu Bitwise Europe, mô tả Pontes như việc "đồng euro số được mở cho các ngân hàng". Theo ông, hệ thống cho phép các định chế tài chính thanh toán giao dịch token hóa với nhau trong khi vẫn sử dụng tiền ngân hàng trung ương làm tài sản thanh toán. Trong các thử nghiệm DLT năm 2024 của Eurosystem, cả khu vực công lẫn tư đều xem khả năng tiếp cận tiền ngân hàng trung ương là yếu tố then chốt để mở rộng mức độ chấp nhận. Pontes hiện khởi động với phạm vi dịch vụ giới hạn. Hệ thống được kỳ vọng sẽ bổ sung tính năng và kéo dài thời gian vận hành theo từng giai đoạn. Mục tiêu triển khai đầy đủ được đặt ra cho năm 2028. ECB cho biết kể từ khi ra mắt hôm thứ Hai, cơ quan này chưa ghi nhận một giao dịch thanh toán trực tiếp nào đã hoàn tất. Vì vậy, mức độ phát sinh giao dịch sẽ là thước đo quan trọng để đánh giá liệu hạ tầng này có tạo được lực kéo vượt ra ngoài nhóm tổ chức đã kết nối hay không. Chương trình đầu tư dự kiến của ECB sẽ giúp cơ quan này trực tiếp trải nghiệm toàn bộ vòng đời giao dịch mà ECB đang khuyến nghị các định chế tài chính áp dụng. Các giao dịch mua ban đầu sẽ tập trung vào chứng khoán token hóa bằng đồng euro do chính phủ trung ương khu vực euro, chính quyền địa phương, các cơ quan liên quan và các tổ chức siêu quốc gia châu Âu phát hành. ECB cho biết việc sử dụng Pontes sẽ mang lại kinh nghiệm về khâu thực hiện giao dịch, thanh toán, hệ thống công nghệ và quản trị danh mục. Quy mô phân bổ vào tài sản token hóa hiện chưa được công bố, và ECB cũng chưa cho biết thời điểm bắt đầu mua. Hội đồng điều hành (Executive Board) sẽ quyết định quy mô và thời điểm sau khi hoàn tất công tác chuẩn bị. Danh mục quỹ tự có (own funds) của ECB được định giá 23,1 tỷ euro vào cuối năm 2025, trong đó nợ chính phủ chiếm 73%. Danh mục này được quản lý tách biệt với các danh mục phục vụ chính sách tiền tệ, tạo nguồn thu để tài trợ chi phí vận hành của ECB. Việc sử dụng quỹ tự có giúp ECB thử nghiệm thị trường token hóa mà không biến các giao dịch mua thành công cụ lãi suất hay nới lỏng định lượng (quantitative easing). Pontes tách biệt với dự án đồng euro số dành cho người tiêu dùng tại châu Âu. ECB dự kiến triển khai chương trình thí điểm bán lẻ kéo dài 12 tháng, bắt đầu trong nửa cuối năm 2027. Chương trình sẽ có sự tham gia của 36 nhà cung cấp dịch vụ thanh toán, các đơn vị chấp nhận thanh toán (merchants) và nhân sự ngân hàng trung ương. ECB đặt mục tiêu phát hành lần đầu sớm nhất vào năm 2029, tùy thuộc việc thông qua các quy định pháp lý cần thiết. Hai sáng kiến được triển khai theo hai hướng riêng nhằm mở rộng vai trò của tiền ngân hàng trung ương trong hạ tầng số. Ông Dragosch cũng nhắc lại các cuộc thảo luận trước đây về khả năng blockchain công khai có thể đóng vai trò trong đồng euro số. Financial Times đưa tin năm 2025 rằng các quan chức châu Âu đã cân nhắc những mạng như Ethereum và Solana trong số các lựa chọn công nghệ, trong bối cảnh lo ngại gia tăng về sự mở rộng của stablecoin neo theo USD. Khi đó, ECB cho biết đang xem xét cả công nghệ tập trung lẫn phi tập trung và chưa đưa ra quyết định cuối cùng. Với Pontes, các ngân hàng và nền tảng chứng khoán có thể kết nối hạ tầng phát hành và giao dịch token hóa với cơ chế thanh toán của ngân hàng trung ương, trong khi cấu trúc bán lẻ cho đồng euro số vẫn chưa được chốt. Eurosystem đồng thời đang mở rộng Pontes và phát triển Appia. Dự án Appia hướng tới xây dựng một bản thiết kế cho hệ sinh thái tài chính DLT tích hợp tại châu Âu vào năm 2028. Bài kiểm tra tiếp theo của Pontes nằm ở khối lượng giao dịch. Các tổ chức đã kết nối cần quyết định loại chứng khoán token hóa và quy trình nào sẽ được đưa qua hệ thống. Trong những tháng tới, các ngân hàng và đơn vị vận hành thị trường khác cũng sẽ cân nhắc kết nối. Quy mô, thời điểm và loại tài sản trong các thương vụ mua đầu tiên của ECB sẽ là một chỉ dấu nữa cho thấy Pontes có thể phát triển từ một hạ tầng sẵn có thành một thị trường được sử dụng thường xuyên hay không.