Circle được cấp phép ngân hàng ủy thác quốc gia tại Mỹ, trở thành ngân hàng tiền số đầu tiên

Ngày 10/7/2026, Circle cho biết đã nhận phê duyệt cuối cùng, không kèm điều kiện từ Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ Mỹ (OCC) để thành lập một ngân hàng ủy thác quốc gia mang tên First National Digital Currency Bank, N.A., hoạt động dưới thương hiệu Circle National Trust. Ngay sau thông tin này, cổ phiếu Circle (NYSE: CRCL) – đơn vị phát hành USDC – tăng hơn 10% trong phiên tiền thị trường và chốt phiên tăng khoảng 5,7%. Giấy phép của OCC đưa USDC cùng hạ tầng lưu ký tài sản bảo chứng của Circle vào khuôn khổ giám sát liên bang. Circle lựa chọn mô hình ngân hàng ủy thác (trust bank) thay vì ngân hàng thương mại dịch vụ đầy đủ. Theo cấu trúc này, hoạt động cốt lõi bị giới hạn ở vai trò ủy thác và lưu ký tài sản số và tiền pháp định theo chuẩn an toàn cao theo luật định; đồng thời bị cấm nhận tiền gửi bán lẻ thông thường và dùng tiền của khách hàng để cấp tín dụng thương mại như ngân hàng truyền thống. Việc không nhận tiền gửi và không cho vay tạo ra lợi thế cấu trúc đáng kể cho các công ty stablecoin. Do không rơi vào định nghĩa pháp lý của ngân hàng thương mại, Circle Trust Bank và công ty mẹ không chịu điều chỉnh bởi Bank Holding Company Act, không phải đóng phí bảo hiểm cho Federal Deposit Insurance Corporation (FDIC), và không bị yêu cầu thực hiện các nghĩa vụ xã hội về mở rộng tín dụng cho cộng đồng thu nhập thấp và trung bình. Nhờ đó, Circle có thể tận dụng uy tín từ “tem” giám sát liên bang, trong khi tránh được các yêu cầu vốn và chi phí tuân thủ nặng nề của ngân hàng thương mại. Làn sóng xin cấp charter liên bang bùng nổ từ cuối 2025 đến đầu 2026. Theo thông tin thị trường công khai, trong 83 ngày, OCC đã nhận hoặc phê duyệt có điều kiện đơn xin charter ngân hàng ủy thác quốc gia từ 11 công ty tiền mã hóa và fintech – con số vượt tổng nhiều năm trước đó, cho thấy hạ tầng tài chính nền tảng đang được tái cấu trúc. Động lực chính đến từ GENIUS Act (U.S. Stablecoin Act) được ký tháng 7/2025, thiết lập khuôn khổ liên bang toàn diện đầu tiên cho stablecoin thanh toán. Theo luật, tư cách “Permitted Payment Stablecoin Issuer” (PPSI) là điều kiện bắt buộc để phát hành stablecoin hợp pháp; chỉ các tổ chức vượt qua thẩm định nghiêm ngặt của cơ quan liên bang hoặc tiểu bang và được cấp tư cách này mới được phát hành và quản lý stablecoin cho công chúng. GENIUS Act đặt ra hai yêu cầu trọng yếu. Thứ nhất là dự trữ tài sản bảo chứng theo nguyên tắc 1:1, phải là tài sản thanh khoản cao, rủi ro thấp. Mỗi 1 USD stablecoin phát hành phải có 1 USD tiền mặt hoặc tín phiếu Kho bạc Mỹ ngắn hạn an toàn cao được nắm giữ trong tài khoản ngân hàng ngoài đời thực, nhằm đảm bảo người dùng luôn có thể quy đổi về tiền mặt tương đương. Thứ hai là cấm “trả lợi suất”: tổ chức phát hành không được trả bất kỳ hình thức lãi hay lợi tức nào cho người nắm giữ stablecoin, qua đó định vị stablecoin như công cụ thanh toán và quyết toán, tránh bị biến thành sản phẩm đầu tư rủi ro. Ngoài khung luật mới, áp lực giảm chi phí tuân thủ cũng thúc đẩy các công ty crypto “ngân hàng hóa”. Trước đây, ngành thanh toán và tài sản số tại Mỹ bị chi phối bởi hệ thống quản lý phân mảnh theo từng tiểu bang. Để phát hành stablecoin và cung cấp dịch vụ lưu ký trên phạm vi toàn quốc, doanh nghiệp thường phải xin và duy trì “Money Transmitter License” (MTL) tại đủ 50 bang, tiêu tốn từ vài triệu đến hàng chục triệu USD mỗi năm, đồng thời phải xử lý các chuẩn mực không đồng nhất giữa các địa phương. Charter ngân hàng ủy thác quốc gia do OCC cấp mang lại cơ chế “federal preemption”, cho phép tiêu chuẩn liên bang được ưu tiên áp dụng so với luật tiểu bang. Với một charter liên bang, doanh nghiệp Web3 có thể vận hành trên toàn nước Mỹ theo một chuẩn thống nhất, qua đó được miễn phần lớn yêu cầu xin MTL theo từng bang và tinh gọn chi phí tuân thủ. Mục tiêu dài hạn, theo nhiều đánh giá, là giảm phụ thuộc vào ngân hàng thương mại và tiến tới sở hữu hạ tầng quyết toán tự chủ. Hiện phần lớn công ty crypto không có quyền truy cập trực tiếp vào hạ tầng tài chính quốc gia, buộc phải thông qua ngân hàng thương mại để giữ các khoản dự trữ tiền mặt của stablecoin, có thể lên tới hàng chục hay hàng trăm tỷ USD. Sự phụ thuộc vào một số ít ngân hàng đối tác tạo ra rủi ro “điểm lỗi đơn lẻ”: nếu ngân hàng đối tác gặp rút tiền hàng loạt hoặc phá sản, tiền dự trữ có thể bị phong tỏa, làm tê liệt hoạt động. Sự sụp đổ của Silicon Valley Bank (SVB) tháng 3/2023 là ví dụ điển hình. Khi đó Circle có hơn 3,3 tỷ USD dự trữ gửi tại SVB; cú chạy rút tiền và việc ngân hàng bị tiếp quản khiến Circle tạm thời bị hạn chế tiếp cận khoản tiền này, kéo theo biến động giá USDC trên thị trường thứ cấp. Việc trở thành ngân hàng ủy thác quốc gia giúp Circle có thể đưa hoạt động lưu ký và quản lý tài sản bảo chứng “vào trong nhà”, giảm rủi ro lây lan từ các ngân hàng truyền thống bên ngoài. Quan trọng hơn, charter liên bang có thể mở ra con đường tiếp cận trực tiếp hệ thống thanh toán của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Theo quy định tài chính liên quan, tổ chức nắm charter liên bang có thể nộp đơn xin master account hoặc một loại tài khoản thanh toán mới tại Fed. Nếu được chấp thuận, tổ chức sẽ tham gia trực tiếp vào quyết toán tiền trên phạm vi quốc gia, tiếp cận tầng hạ tầng tài chính cao nhất. Khi được kết nối với các hệ thống như Fedwire hoặc FedNow, các doanh nghiệp Web3 có thể hưởng lợi thế “cắt trung gian quyết toán”. Trước đây, việc chuyển đổi hoặc chuyển tiền giữa tiền pháp định và tài sản số phải qua nhiều ngân hàng trung gian, mỗi khâu đều có kiểm soát và phí. Về sau, các đơn vị được cấp phép có thể hoàn tất quyết toán trong một bước ngay trong hệ thống ngân hàng trung ương, rút ngắn thời gian quyết toán xuyên biên giới và giảm đáng kể chi phí trung gian, từ đó cải thiện hiệu quả chuyển đổi giữa tài sản số và tiền pháp định. Một điểm nổi bật khác của làn sóng xin charter là thị trường đang hình thành hai mô hình: “nộp đơn mới” để xây tổ chức từ đầu theo chuẩn liên bang; và “chuyển đổi charter” – nâng cấp từ công ty ủy thác do tiểu bang quản lý lên ngân hàng ủy thác quốc gia nhằm rút ngắn thời gian gia nhập hệ thống tài chính chính thống. Khi OCC dần phê duyệt các charter, nhiều tổ chức nghiên cứu cho rằng ngành crypto sẽ nhanh chóng bước vào cục diện cạnh tranh “hai tầng”. Tầng một là các thực thể có charter quốc gia, nắm lợi thế trong việc thu hút và điều phối dòng vốn quy mô lớn. Tầng hai là các doanh nghiệp nhỏ hơn, bị giới hạn bởi năng lực vốn và tuân thủ, tiếp tục dựa vào giấy phép cấp tiểu bang. Trong cấu trúc hai tầng, các công ty có giấy phép liên bang sẽ trở thành điểm trung chuyển vốn từ tài chính truyền thống. Nhiều tổ chức lớn như quỹ hưu trí, quỹ hiến tặng đại học và quỹ tài sản quốc gia chịu yêu cầu tuân thủ khắt khe khi tham gia thị trường tài sản số và thường chỉ được phép ủy thác tài sản cho “qualified custodians” được liên bang công nhận. Những tổ chức được cấp phép liên bang, đáp ứng chuẩn cao nhất về an ninh và kiểm toán, vì thế trở thành cửa ngõ ưu tiên cho dòng vốn lớn. Ngược lại, các doanh nghiệp “đuôi dài” không đủ khả năng chi trả hàng triệu USD phí cấp phép và chi phí tuân thủ thường xuyên sẽ khó xây dựng niềm tin với khách hàng tổ chức. Trong vài năm tới, khi rào cản pháp lý tăng đồng loạt, các đơn vị chỉ có giấy phép địa phương nhưng không đạt chuẩn liên bang được dự báo sẽ mất thị phần nhanh. Thanh khoản và nguồn lực trong ngành có xu hướng tập trung về một số ít ngân hàng ủy thác quốc gia dẫn đầu như Circle, kéo theo tái sắp xếp sâu rộng toàn ngành. Ở góc nhìn của Circle và các doanh nghiệp Web3, việc được cấp charter ngân hàng ủy thác là cột mốc lớn. CEO Circle cho biết trong một báo cáo gần đây rằng khung tuân thủ nền tảng đã hình thành và công ty đang ở thời điểm then chốt để mở rộng sang thị trường rộng hơn. Khi lộ trình pháp lý rõ ràng hơn, ngành blockchain đang nỗ lực định vị mình như bên xây dựng hạ tầng tài chính thế hệ mới của Mỹ. Dù vậy, việc OCC cấp charter ngân hàng quốc gia cho các công ty crypto vấp phải phản ứng mạnh từ ngành ngân hàng truyền thống Mỹ. Các tổ chức đại diện lợi ích của hệ thống ngân hàng – American Bankers Association (ABA), Bank Policy Institute (BPI) và Independent Community Bankers of America (ICBA) – đã chính thức chỉ trích cơ quan quản lý và kêu gọi dừng hoàn toàn việc phê duyệt các charter dạng này. Trọng tâm phản đối ban đầu là lo ngại “regulatory arbitrage” (tận dụng chênh lệch quy định). Các ngân hàng thương mại phải gánh bộ nghĩa vụ quản lý tốn kém để có và duy trì charter liên bang: yêu cầu vốn nghiêm ngặt theo Bank Holding Company Act, đóng phí bảo hiểm tiền gửi bắt buộc cho FDIC, và nghĩa vụ xã hội cung cấp tín dụng cho cộng đồng thu nhập thấp và trung bình. Trong khi đó, các công ty crypto xin charter “national trust bank” được miễn phần lớn nghĩa vụ này vì không nhận tiền gửi bán lẻ và không cho vay thương mại. Theo lập luận của ngân hàng truyền thống, doanh nghiệp crypto hưởng uy tín từ nhãn “ngân hàng quốc gia” nhưng không gánh trách nhiệm tài chính tương ứng, tạo ra cạnh tranh không công bằng. Bên cạnh đó là lo ngại về lan truyền rủi ro hệ thống. BPI nêu trong thư gửi cơ quan quản lý rằng nếu thị trường stablecoin tăng trưởng bùng nổ nhờ charter liên bang, dòng tiền gửi có thể rời khỏi ngân hàng thương mại với quy mô đáng kể. Trong kịch bản thị trường cực đoan, làn sóng đổi trả stablecoin quy mô lớn có thể buộc các trust bank Web3 – với vai trò quản lý dự trữ – rút mạnh tiền gửi pháp định đang đặt tại các ngân hàng đối tác. Dòng rút đột ngột và lớn có thể đẩy cả những ngân hàng truyền thống vốn lành mạnh vào khủng hoảng thanh khoản. Các hiệp hội tài chính truyền thống còn cáo buộc OCC thiếu minh bạch khi mở rộng phạm vi hoạt động của trust bank sang các nghiệp vụ ngoài ủy thác trong quá trình phê duyệt. Theo quan điểm này, việc gom lượng tiền lớn của khách hàng làm dự trữ nền cho stablecoin, về bản chất, mang đặc tính hoạt động ngân hàng thương mại cốt lõi và vượt quá thẩm quyền giới hạn ban đầu mà luật trao cho trust bank. Với GENIUS Act đã có hiệu lực và cơ chế charter ngân hàng ủy thác quốc gia của OCC đi vào thực tế, quá trình chuyển đổi hạ tầng số của tài chính Mỹ đã bắt đầu. Xu hướng dễ thấy là mức độ tập trung của thị trường stablecoin sẽ tăng mạnh: chi phí tuân thủ chuẩn quốc gia quá cao khiến nhiều doanh nghiệp Web3 vừa và nhỏ không kham nổi, có thể buộc phải rời cuộc chơi, để lại thị trường cho một số ít “ông lớn” đủ vốn và tuân thủ. Trong cuộc cạnh tranh giành khách hàng tổ chức, lợi thế pháp lý đang chuyển hóa thành thị phần. Dữ liệu giao dịch thị trường gần đây cho thấy USDC – nhờ mức độ chắc chắn về khung quản lý – đang dần vượt lên trước các đối thủ stablecoin “offshore” thiếu giám sát minh bạch, đặc biệt ở dòng vốn tổ chức gửi vào và các giao dịch quyết toán giá trị lớn. Điều này phản ánh xu hướng các nhà quản lý tài sản lớn và tập đoàn đa quốc gia ưu tiên mạng lưới tài sản bảo chứng chịu quản lý trực tiếp của cơ quan liên bang Mỹ. Trong 12 tháng tới, thị trường cần theo dõi sát ba điểm. Một là tiến độ ban hành và triển khai quy định chi tiết của GENIUS Act. Theo lộ trình liên cơ quan, Bộ Tài chính Mỹ, Fed, OCC và FDIC dự kiến công bố dự thảo quy định trong quý III–quý IV/2026, và ban hành quy định cuối cùng vào quý I/2027. Dù định hướng chung đã rõ, các hướng dẫn vận hành cụ thể – như mức tiền mặt phải nắm giữ hàng ngày để luôn tuân thủ, hay khung xử phạt chính xác khi vi phạm – sẽ mất hơn nửa năm để hoàn thiện; đây là các yếu tố quyết định chi phí vận hành và biên lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp crypto. Hai là tiến độ Fed xét duyệt master account hoặc tài khoản thanh toán. Charter của OCC mới chỉ là “giấy thông hành” để nộp đơn; việc Fed có cho phép các công ty crypto tiếp cận mạng lưới quyết toán nền tảng của quốc gia hay không vẫn còn rào cản chính sách lớn. Ba là diễn biến pháp lý từ phía ngân hàng truyền thống. Các nhóm lợi ích tài chính đang đánh giá khả năng khởi kiện. Nếu có vụ kiện tại tòa liên bang nhằm thách thức việc OCC bị cho là vượt thẩm quyền khi cấp các charter phi truyền thống, các charter mới có thể đối mặt nguy cơ bị tạm dừng, làm chậm quá trình triển khai hạ tầng tài chính cho lĩnh vực tiền mã hóa. Tổng thể, Mỹ đang thể hiện lựa chọn rõ ràng: không theo đuổi một đồng tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC) do nhà nước kiểm soát tập trung, mà tích hợp các công ty Web3 tư nhân đã được cấp phép vào hệ thống tài chính quốc gia thông qua GENIUS Act và cơ chế charter ngân hàng ủy thác quốc gia. Mục tiêu là bảo vệ vai trò trung tâm của USD trong hệ thống quyết toán tài chính dựa trên internet trong tương lai, tận dụng hiệu quả của công nghệ blockchain nhưng đi kèm thẩm định cấp phép và quản trị dự trữ nghiêm ngặt. Bài viết này chỉ phục vụ mục đích nghiên cứu pháp lý, chính sách và ngành, cung cấp phân tích khách quan về tài chính số, stablecoin, tài sản số và các diễn biến quản lý liên quan. Nội dung không cấu thành lời khuyên đầu tư, ý kiến pháp lý, tư vấn thuế hay bất kỳ hướng dẫn chuyên môn nào khác; không phải khuyến nghị, quảng bá hoặc chào mời đối với sản phẩm tài chính, tài sản số hoặc dự án kinh doanh. Các quy định, dữ liệu thị trường và thông tin tổ chức nêu trong bài chủ yếu lấy từ nguồn công khai và có thể thay đổi theo biến động pháp luật, chính sách quản lý, điều kiện thị trường hoặc tiến triển dự án. Người đọc cần tự đánh giá dựa trên dữ liệu công khai mới nhất và tuân thủ pháp luật tại quốc gia/khu vực của mình. Tác giả và nền tảng xuất bản không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ quyết định đầu tư, giao dịch hoặc quyết định thương mại nào dựa trên nội dung bài viết.