An Automated Market Maker (AMM) to model zdecentralizowanej giełdy, który wykorzystuje pule płynności i formuły matematyczne do automatycznej wyceny i realizacji transakcji. Zamiast dopasowywać kupujących i sprzedających przez arkusz zleceń, AMM pozwala użytkownikom handlować bezpośrednio z pulą tokenów.

AMM stanowią kluczowy element DeFi, ponieważ umożliwiają bezpermisyjny handel on-chain. Każdy może wymieniać tokeny przez AMM, a każdy może dostarczać płynność do puli, aby zarabiać część opłat transakcyjnych. Do głównych protokołów opartych na AMM należą Uniswap, Curve, PancakeSwap i Balancer.

Przed pojawieniem się AMM wiele zdecentralizowanych giełd próbowało przenieść tradycyjne arkusze zleceń on-chain. Systemy te były często powolne, kosztowne i trudne w obsłudze. AMM uprościły model, zastępując dopasowywanie zleceń inteligentnymi kontraktami, pulami płynności i automatyczną wyceną.

Jak działa AMM?

AMM działa poprzez przechowywanie tokenów w inteligentnym kontrakcie zwanym pulą płynności. Traderzy dokonują transakcji z pulą, natomiast dostawcy płynności deponują aktywa do puli i zarabiają opłaty z działalności handlowej.

Przykładowo pula ETH/USDC zawiera zarówno ETH, jak i USDC. Jeśli trader wymienia ETH na USDC, dodaje ETH do puli i wyjmuje z niej USDC. Zmienia to proporcję tokenów w puli, a AMM automatycznie koryguje cenę.

Większość wczesnych AMM stosowała formułę stałego iloczynu: x × y = k

W tej formule x i y oznaczają ilości dwóch tokenów w puli, natomiast k pozostaje stałe. Każda transakcja zmienia stosunek tokenów, ale musi zachować formułę. To właśnie pozwala puli kwotować ceny bez tradycyjnego animatora rynku.

Dostawcy płynności otrzymują tokeny LP reprezentujące ich udział w puli. Przy wypłacie otrzymują swój udział w puli powiększony o zgromadzone opłaty transakcyjne, pomniejszony o ewentualne straty, takie jak strata nietrwała.

Główne rodzaje AMM

Różne modele AMM są zaprojektowane z myślą o różnych aktywach i potrzebach handlowych.

  1. AMM ze stałym iloczynem: To klasyczny model Uniswap v1 i v2 oparty na x × y = k. Sprawdza się przy niemal każdej parze tokenów, jednak może generować wysoki poślizg przy płytkiej płynności lub dużych wolumenach transakcji.
  2. AMM StableSwap: Curve spopularyzowało ten model dla stablecoinów i aktywów z powiązaną wyceną. Zaprojektowany tak, aby utrzymywać niski poślizg, gdy aktywa handlowane są blisko tej samej wartości, np. USDC/USDT czy ETH/stETH.
  3. AMM ze skoncentrowaną płynnością: Uniswap v3 wprowadził skoncentrowaną płynność, pozwalając dostawcom wybierać konkretne przedziały cenowe, w których ich kapitał jest aktywny. Poprawia to efektywność kapitałową, ale pozycje wymagają bardziej aktywnego zarządzania.
  4. AMM z ważonymi pulami: Balancer używa pul z niestandardowymi wagami tokenów, np. 80% ETH i 20% USDC. Pozwala to pulom AMM działać bardziej jak strategie portfelowe lub pule płynności o charakterze indeksowym.

Dlaczego AMM są ważne w DeFi?

AMM są istotne, ponieważ umożliwiają zdecentralizowany handel bez scentralizowanych giełd, arkuszy zleceń ani animatorów rynku. To czyni je jednym z głównych elementów składowych DeFi.

AMM wspierają:

  • Bezpermisyjny handel: Użytkownicy mogą wymieniać tokeny bezpośrednio z portfela, bez korzystania ze scentralizowanej giełdy.
  • Bezpermisyjna płynność: Każdy może założyć pulę lub dostarczyć płynność do istniejącej.
  • Dostępność tokenów: Nowe tokeny mogą stać się przedmiotem obrotu bez formalnych listingów na giełdach.
  • Kompozycyjność DeFi: Platformy pożyczkowe, agregatory, protokoły yield i portfele mogą kierować transakcje przez AMM.
  • Dochody z opłat dla dostawców płynności: Dostawcy płynności (LP) zarabiają część opłat transakcyjnych, gdy użytkownicy handlują przez pulę.

Ta otwarta struktura sprawiła, że AMM stały się fundamentem zdecentralizowanego handlu na Ethereum, BNB Chain, Solana, Base, Arbitrum, Optimism i innych ekosystemach blockchain.

Zalety AMM

AMM oferują szereg przewag w porównaniu z tradycyjnymi giełdami opartymi na arkuszach zleceń.

  1. Płynność dostępna zawsze: Transakcje mogą być realizowane o każdej porze, o ile pula dysponuje płynnością.
  2. Brak konieczności dopasowywania kontrahentów: Użytkownicy nie muszą czekać, aż inny trader złoży przeciwne zlecenie.
  3. Otwarty rynek: Każdy może stworzyć parę tokenów, uruchamiając pulę płynności.
  4. Pasywny dochód z opłat: Dostawcy płynności mogą zarabiać opłaty transakcyjne z aktywności puli.
  5. Integracja z inteligentnymi kontraktami: AMM można integrować z innymi protokołami DeFi, botami tradingowymi, agregatorami i portfelami.

Te zalety sprawiają, że AMM są szczególnie przydatne w przypadku tokenów długiego ogona i aktywów na wczesnym etapie, które mogą jeszcze nie posiadać głębokich rynków na scentralizowanych giełdach.

Ryzyka AMM

AMM wiążą się również z ryzykami zarówno dla traderów, jak i dostawców płynności.

  1. Poślizg cenowy: Duże transakcje mogą przesuwać cenę w puli, zwłaszcza gdy płynność jest płytka. Oznacza to, że traderzy mogą otrzymać gorszą cenę realizacji niż oczekiwali.
  2. Strata nietrwała: Dostawcy płynności mogą osiągnąć gorszy wynik niż prosta strategia trzymania aktywów, gdy ceny tokenów zmieniają się względem siebie.
  3. MEV i front-running: Na publicznych blockchainach boty mogą wykrywać oczekujące transakcje i przeprowadzać ataki kanapkowe (sandwich attacks) lub stosować inne strategie MEV.
  4. Ryzyko inteligentnych kontraktów: Pule AMM przechowują środki użytkowników w inteligentnych kontraktach. Błędy, exploity lub awarie mechanizmów zarządzania mogą prowadzić do strat.
  5. Ryzyko tokenów: Wiele pul AMM zawiera zmienne lub niskiej jakości tokeny, co może narażać LP i traderów na gwałtowne spadki cen lub pułapki płynności.

Ze względu na te ryzyka użytkownicy powinni sprawdzić płynność puli, ustawienia poślizgu, jakość tokenów, historię audytów i reputację protokołu przed dokonaniem transakcji lub dostarczeniem płynności.

AMM a arkusz zleceń – różnice

Giełda oparta na arkuszu zleceń dopasowuje kupujących i sprzedających po konkretnych cenach. Traderzy składają oferty kupna i sprzedaży, a transakcje dochodzą do skutku, gdy zlecenia się dopasują. Model ten jest powszechny na scentralizowanych giełdach i tradycyjnych rynkach finansowych.

AMM nie wymaga dopasowywania zleceń. Wykorzystuje pulę płynności i formułę cenową do automatycznego kwotowania transakcji. Sprawia to, że AMM są łatwiejsze do uruchomienia on-chain, ale wiążą się też z unikalnymi ryzykami, takimi jak poślizg cenowy i strata nietrwała.

W uproszczeniu: arkusze zleceń opierają się na aktywnych kupujących i sprzedających, natomiast AMM – na pulach płynności i algorytmach.

Podsumowanie

Automated Market Maker (AMM) to system zdecentralizowanej giełdy, który zamiast arkuszy zleceń wykorzystuje pule płynności i formuły cenowe. AMM pozwalają użytkownikom handlować tokenami bezpośrednio on-chain, a dostawcom płynności – zarabiać opłaty poprzez deponowanie aktywów w pulach.

AMM stanowią fundament DeFi, ponieważ umożliwiają bezpermisyjny handel tokenami, dostarczanie płynności oraz kompozycyjność protokołów. Użytkownicy powinni jednak rozumieć związane z nimi kompromisy, w tym poślizg cenowy, stratę nietrwałą, MEV, ryzyko inteligentnych kontraktów i ryzyko jakości tokenów.

Powiązane pojęcia

  1. Czym jest AMM?
  2. Czym jest arkusz zleceń?
  3. Czym jest zdecentralizowana giełda (DEX)?
  4. Czym jest Maker?

Dalsza lektura

  1. Czym jest Automated Market Maker (AMM)?
  2. Top 10 zdecentralizowanych giełd (DEX) w 2026 roku
  3. Czym jest DeFi (zdecentralizowane finanse)? 8 rodzajów protokołów DeFi
  4. Czym jest Uniswap? Kompletny przewodnik po tokenie UNI, przełączniku opłat i funkcjach V1–V4
  5. Czym jest PancakeSwap (CAKE) – zdecentralizowana giełda (DEX) na BNB Chain?